ديگرى مقصود بالغير است ، بنمايد ، و از آن‌چه منافى و مباين اين دو مقصد است او را اعراض و دورى فرمايد ، و مسكن و قوت و رزق و ساير اموال را به جهت حفظ بدن و نفس و دين كه يكى مقصود بالذات و دوى ديگر مقصود بالغير است ، ايضا بخواهد ، و حفظ و تدبير آن‌ها را در مقاصد مذكوره نمايد ، و زن را به جهت اعانت و حفظ و تحصيل امور مذكوره كه يكى مقصود بالذات و باقى مقصود بالغير است ، ايضا بخواهد و بداند و مراعات احوال آن را به جهت مقاصد مذكوره بنمايد . و هم‌چنين تبعه و خدمه و بعضى از حيوانات را مراعات احوال و تدبير در امور ايشان به جهت مقاصد مذكوره بداند و بنمايد ، و آن‌ها را در غير آن‌ها و در امرى كه منافى آن‌ها باشد مصروف ندارد ، و فرزند و پدر و مادر و خويشان را ، كه از معيشت و زندگى آن لازم آمده است ، آن‌ها را ايضا در حفظ امور مذكوره و در امر تكميل نفس ، از قبيل عدالت و حريت و شفقت و امثال اين‌ها ، به خصوص در كار داند . و اما بر سبيل تذكار و نمونه ، پس آداب رعيت‌دارى نفس ، كه ركن اعظم و مقصود اهم از رعيت‌دارى منزل است ، آن است كه صاحب نفس بداند كه نفس ، آن جوهر نفيس و عزيزى است كه به مضمون إِنَّ اللَّهَ اشْتَرى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنْفُسَهُمْ وَ أَمْوالَهُمْ بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ « 1 » و مضمون كلام امير المؤمنين عليه السّلام - كه « لا ثمن لانفسكم الا الجنة و لا تبيعوها الا بالجنة » « 2 » بها و قيمت آن ، جنت و خريدار آن خداوند است ؛ بلكه به مضمون حديث قدسى كه « من قتلته فعلىّ ديته و انا ديته » و حديث « الصوم لى و انا اجزى به » « 3 » ، بها و قيمت آن ايضا خود خداوند است ، پس آن را ضايع و ذليل نسازد و در كامل شدن جوهر آن ، يعنى در تحصيل كمالات - كه عبارت است از آثار عقليه و معارف يقينيه و اخلاق حسنهء نفسانيه و اعمال صالحات جوارحيه و التزام نمودن اوامر و نواهى و ساير حدود و سياسات شرعيه و تأديبات عقليه - او را متوجه و مشغول دارد ، و او را از مخالفت نمودن شرع و عقل و تابع شدن مر نفس حيوانيّه كه او را هواى نفس گويند ، و از لهو و لعب و كسالت

--> ( 1 ) . توبه : 111 . ( 2 ) . صبحى صالح ، نهج البلاغه ، ص 556 ، رقم 456 . ( 3 ) . التهذيب ، ج 4 ، ص 152 ، رقم 420 .